Günlük Hayat · Metin 69

Are You a Lark or an Owl?

Sabahçı mısın, gececi mi?

Bazılarımız sabah 6'da dinç, bazılarımız gece yarısı en verimli. Biyolojik saatimiz, genlerimiz ve “sosyal jet lag” üzerine.

Are You a Lark or an Owl? metninin kapak görseli

Bir alaca baykuş (temsilî görsel) · Fotoğraf: Andreas Trepte · CC BY-SA 2.5

Level 1 · Başlangıç · A1–A2

115 kelime · ~1 dk okuma

Metni dinle

Altı çizili kelimelere dokun!

Some people love mornings. They wake up early and feel full of . In English, we sometimes call them “larks”, after a bird that sings early in the morning.

Bazı insanlar sabahları sever. Erken uyanırlar ve kendilerini enerji dolu hissederler. İngilizcede onlara bazen sabahın erken saatlerinde öten bir kuştan dolayı “tarlakuşu” deriz.

Other people hate mornings. They feel until lunch, but at night they are and . We call them “night owls”.

Diğer insanlar sabahlardan nefret eder. Öğlene kadar uykulu hissederler ama geceleri uyanık ve faaldirler. Onlara “gece kuşu” (baykuş) deriz.

This is not only a . Our bodies have a inside. For some people, this clock is early; for others, it is late. Our , from our parents, help to decide this.

Bu sadece bir alışkanlık değil. Vücudumuzun içinde bir saat var. Bazı insanlar için bu saat erken, diğerleri için geç işler. Anne babamızdan gelen genlerimiz de bunu belirlemeye yardım eder.

are often night owls. Their body clock moves later, so it is really hard for them to get up early for school. So, are you a lark or an owl?

Ergenler çoğu zaman gece kuşudur. Biyolojik saatleri ileri kayar, bu yüzden okul için erken kalkmak onlar için gerçekten zordur. Peki, sen sabahçı mısın, gececi mi?

Gramer ipucu

call someone + isim

call + kişi + isim: “birine … demek, … diye adlandırmak”.

Metinden:

We call them “night owls”

Başka örnekler:

  • Everyone calls him Mike.Herkes ona Mike der.
  • We call our dog Pamuk.Köpeğimize Pamuk deriz.

Bu metnin kelimeleri

  • energy isim enerji Children have a lot of energy.
  • sleepy sıfat uykulu I always feel sleepy after lunch.
  • awake sıfat uyanık Are you still awake?
  • busy sıfat meşgul, faal I'm busy right now.
  • habit isim alışkanlık Reading before bed is a good habit.
  • clock isim saat (duvar/masa) The clock on the wall is wrong.
  • gene isim gen Eye colour is decided by genes.
  • teenager isim ergen, genç My son is a teenager now.

Anladın mı? Mini quiz

  1. What is a “lark” in this text?

  2. When do night owls feel awake?

  3. What helps decide our body clock?

  4. Why is it hard for teenagers to get up early?

Level 2 · Orta · B1

180 kelime · ~2 dk okuma

Metni dinle

Altı çizili kelimelere dokun!

Do you jump out of bed at six o'clock, ready for the day? Or do you press the snooze button again and again, and only start to feel in the evening? Scientists call these differences chronotypes. In everyday English, people are often described as “larks” (morning people) or “owls” (night people).

Saat altıda yataktan fırlayıp güne hazır mısın? Yoksa erteleme düğmesine tekrar tekrar basıp ancak akşam canlanmaya mı başlıyorsun? Bilim insanları bu farklılıklara kronotip diyor. Gündelik İngilizcede insanlar çoğu zaman “tarlakuşu” (sabahçı) ya da “baykuş” (gececi) olarak tanımlanır.

Your chronotype is controlled by your internal body clock, which when you feel sleepy, hungry and . It is genetic: a large study in 2019 found hundreds of genetic regions linked to being a morning person.

Kronotipini ne zaman uykulu, aç ve dikkatli hissettiğini etkileyen iç biyolojik saatin kontrol eder. Kısmen genetiktir: 2019'daki büyük bir çalışma sabahçı olmayla bağlantılı yüzlerce genetik bölge buldu.

Age matters too. Children are usually early risers, but during the teenage years the body clock later. This is one reason why many experts argue that schools should start later. After about age twenty, people slowly become more “larkish” again.

Yaş da önemli. Çocuklar genellikle erken kalkar ama ergenlik yıllarında biyolojik saat ileri kayar. Pek çok uzmanın okulların daha geç başlaması gerektiğini savunmasının bir nedeni de bu. Yaklaşık yirmi yaşından sonra insanlar yavaş yavaş yeniden “sabahçı” olmaya başlar.

Problems start when our clock does not match our . Owls who must get up early for work often feel like they have jet lag every Monday. Some researchers call this “social jet lag”. The good news? Morning light and a regular bedtime can gently move your clock .

Sorunlar doğal saatimiz programımızla uyuşmadığında başlar. İş için erken kalkmak zorunda olan gececiler çoğu zaman her pazartesi jet lag yaşıyormuş gibi hisseder. Bazı araştırmacılar buna “sosyal jet lag” diyor. İyi haber mi? Sabah ışığı ve düzenli bir yatma saati saatini yavaşça öne çekebilir.

Gramer ipucu

should: tavsiye, görüş

should + V1, tavsiye ya da görüş bildirir: “-malı, -meli”. must kadar güçlü değildir.

Metinden:

schools should start later

Başka örnekler:

  • You should see a doctor.Doktora görünmelisin.
  • We should leave now.Artık çıkmalıyız.

Bu metnin kelimeleri

  • alive sıfat canlı, diri I feel more alive after a walk.
  • affect fiil etkilemek The weather affects my mood.
  • alert sıfat dikkatli, uyanık Drivers must stay alert.
  • partly zarf kısmen The problem is partly my fault.
  • shift fiil kaymak, değişmek Public opinion has shifted.
  • natural sıfat doğal It's natural to feel nervous before an exam.
  • schedule isim program, takvim I have a busy schedule this week.
  • earlier zarf daha erken Can we meet a bit earlier?

Anladın mı? Mini quiz

  1. What do scientists call differences like larks and owls?

  2. What did a large study in 2019 find?

  3. What happens to the body clock during the teenage years?

  4. What can help move your clock earlier?

Level 3 · İleri · B2

240 kelime · ~2 dk okuma

Metni dinle

Altı çizili kelimelere dokun!

The division of humanity into larks and owls is more than a . Researchers who study circadian rhythms, the roughly 24-hour cycles that govern sleep, body temperature, hormone release and alertness, use the term chronotype to describe each person's natural to sleep and wake earlier or later.

İnsanlığın sabahçılar ve gececiler olarak ikiye ayrılması bir söz sanatından fazlası. Uykuyu, vücut ısısını, hormon salgısını ve uyanıklığı yöneten, yaklaşık 24 saatlik döngüler olan sirkadiyen ritimleri inceleyen araştırmacılar, her bireyin daha erken ya da daha geç uyuma ve uyanma yönündeki doğal eğilimini tanımlamak için kronotip terimini kullanıyor.

Chronotype is heritable. A 2019 analysis drawing on data from hundreds of thousands of people identified several hundred regions of the genome associated with being a morning person, many of them near genes known to regulate the body clock. It also shifts across the lifespan: children tend to be early risers, adolescents drift markedly later, and the trend reverses again in early adulthood.

Kronotip büyük ölçüde kalıtsaldır. Yüz binlerce kişinin verisine dayanan 2019 tarihli bir analiz, genomda sabahçı olmayla ilişkili birkaç yüz bölge belirledi; bunların çoğu biyolojik saati düzenlediği bilinen genlerin yakınındaydı. Kronotip ayrıca yaşam boyunca tahmin edilebilir şekilde değişir: Çocuklar erken kalkma eğilimindedir, ergenler belirgin biçimde ileri kayar ve bu eğilim genç yetişkinlikte yeniden tersine döner.

The between biological and social time has consequences. The chronobiologist Till Roenneberg coined the term “social jet lag” for the gap between the hours our bodies prefer and the hours our jobs and schools . Evening types, forced to rise early during the week and sleeping in at weekends, effectively cross time zones twice a week without leaving home.

Biyolojik zaman ile toplumsal zaman arasındaki uyumsuzluğun sonuçları var. Kronobiyolog Till Roenneberg, vücudumuzun tercih ettiği saatler ile işlerimizin ve okullarımızın dayattığı saatler arasındaki boşluk için “sosyal jet lag” terimini ortaya attı. Hafta içi erken kalkmaya zorlanıp hafta sonları geç saatlere kadar uyuyan akşamcı tipler, evden çıkmadan haftada iki kez fiilen saat dilimi değiştirmiş olur.

None of this means owls are . The body clock is set largely by light, so bright morning light and dimmer evenings can nudge it earlier. But the research does suggest a degree of is in order. The colleague who struggles at 8 a.m. may not be lazy; they may simply be living in a slightly different time zone from the rest of the office.

Bunların hiçbiri gececilerin mahkûm olduğu anlamına gelmiyor. Biyolojik saat büyük ölçüde ışıkla ayarlanır; bu yüzden parlak sabah ışığı ve daha loş akşamlar onu öne itebilir. Ama araştırmalar belli bir hoşgörünün yerinde olacağını da düşündürüyor. Sabah 8'de zorlanan iş arkadaşı tembel olmayabilir; ofisin geri kalanından biraz farklı bir saat diliminde yaşıyor olabilir.

Gramer ipucu

may not be … ; may simply be …

may (not) + be, bir olasılığı yumuşak bir dille ifade eder: “… olmayabilir / … olabilir”.

Metinden:

may not be lazy; they may simply be living in a slightly different time zone

Başka örnekler:

  • He may not be at home.Evde olmayabilir.
  • She may simply be tired.Sadece yorgun olabilir.

Bu metnin kelimeleri

  • figure of speech isim söz sanatı, mecaz “It's raining cats and dogs” is a figure of speech.
  • inclination isim eğilim I have no inclination to go out tonight.
  • substantially zarf büyük ölçüde Prices have risen substantially.
  • predictably zarf tahmin edilebilir şekilde Predictably, the train was late again.
  • mismatch isim uyumsuzluk There's a mismatch between his skills and the job.
  • impose fiil dayatmak, uygulamak The government imposed new taxes.
  • doom fiil mahkûm etmek (be doomed: mahkûm olmak) The plan was doomed to fail.
  • tolerance isim hoşgörü We need more tolerance in society.

Anladın mı? Mini quiz

  1. What does “chronotype” describe?

  2. When does the trend towards later sleep reverse?

  3. Why do evening types “cross time zones twice a week”?

  4. What does the writer suggest about colleagues who struggle at 8 a.m.?

Tüm okumalar