Bilim & Doğa · Metin 118
What Happens During an Earthquake?
Deprem sırasında ne olur?
Yerin altındaki levhalar, fay hatları ve sismik dalgalar: Depremin nasıl oluştuğu ve "Çök-Kapan-Tutun" kuralının neden önemli olduğu.
Tarihî bir sismograf (temsilî görsel) · Fotoğraf: Ilyacadiz · CC BY-SA 4.0
Level 1 · Başlangıç · A1–A2
Altı çizili kelimelere dokun!
The under our feet seems still. But the Earth's is made of giant pieces of rock called plates. They move very slowly, a few centimetres every year.
Ayaklarımızın altındaki zemin hareketsiz görünür. Ama Dünya'nın yüzeyi levha denen dev kaya parçalarından oluşur. Çok yavaş hareket ederler, her yıl birkaç santimetre.
Sometimes two plates get . The grows and grows. Then, suddenly, the rocks and move. The ground . This is an earthquake.
Bazen iki levha sıkışır. Basınç giderek artar. Sonra aniden kayalar kırılıp hareket eder. Yer sallanır. Bu bir depremdir.
Türkiye has many earthquakes because it is between several plates.
Türkiye birkaç levhanın arasında olduğu için çok deprem yaşar.
What should you do in an earthquake? Remember three words: Drop, Cover, Hold On. Get down on the , go under a strong table and hold on. Stay away from .
Deprem sırasında ne yapmalısın? Üç kelimeyi hatırla: Çök, Kapan, Tutun. Yere çök, sağlam bir masanın altına gir ve tutun. Pencerelerden uzak dur.
Gramer ipucu
stay away from
stay away from + isim: “… -den uzak durmak”.
Metinden:
Stay away from windows.
Başka örnekler:
- Stay away from the edge.Kenardan uzak dur.
- Keep children away from the stove.Çocukları ocaktan uzak tutun.
Bu metnin kelimeleri
- ground isim zemin, yer Sit on the ground.
- surface isim yüzey The surface of the table is smooth.
- stuck sıfat sıkışmış, takılmış The door is stuck.
- break fiil kırılmak, kırmak Don't break the glass.
- shake fiil sallanmak, titremek My hands are shaking.
- floor isim yer, döşeme; kat The book fell on the floor.
- window isim pencere Open the window, please.
- pressure isim basınç, baskı Check the tyre pressure.
Anladın mı? Mini quiz
-
What are plates?
Dev kaya parçaları.
-
What happens when the pressure becomes too big?
Kayalar kırılıp hareket eder.
-
Why does Türkiye have many earthquakes?
Birkaç levhanın arasında.
-
What are the three words to remember?
Çök, Kapan, Tutun.
Level 2 · Orta · B1
Altı çizili kelimelere dokun!
The outer layer of the Earth is broken into large pieces called tectonic plates. They float on hotter, softer rock below and move about as fast as your fingernails grow. Where two plates meet, there is a in the rock called a .
Dünya'nın dış katmanı tektonik levha denen büyük parçalara bölünmüştür. Bunlar altlarındaki daha sıcak, daha yumuşak kayanın üzerinde yüzer ve tırnaklarının uzadığı hızda hareket eder. İki levhanın buluştuğu yerde kayada fay denen bir yarık vardır.
Along a fault, the plates don't slide smoothly. Friction holds them together while slowly builds up, sometimes for hundreds of years. When the rock finally can't take any more, it slips suddenly and the stored energy is as seismic waves. These waves travel through the ground and make it shake.
Fay boyunca levhalar düzgünce kaymaz. Enerji yavaş yavaş birikirken sürtünme onları bir arada tutar; bu bazen yüzlerce yıl sürer. Kaya sonunda daha fazlasına dayanamadığında aniden kayar ve depolanan enerji sismik dalgalar olarak açığa çıkar. Bu dalgalar yerin içinde ilerleyip onu sallar.
Türkiye lies where the Anatolian plate is between the Eurasian, African and Arabian plates, so it has some of the most active faults in the world, such as the North Anatolian and East Anatolian faults. The of an earthquake is measured on a scale where each step means about 32 times more energy.
Türkiye, Anadolu levhasının Avrasya, Afrika ve Arap levhaları arasında sıkıştığı yerde bulunur; bu yüzden Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fayları gibi dünyanın en aktif faylarından bazılarına sahiptir. Bir depremin büyüklüğü, her basamağın yaklaşık 32 kat daha fazla enerji anlamına geldiği bir ölçekle ölçülür.
Scientists cannot exactly when an earthquake will happen, so is key. Strong buildings save lives. At home, fix heavy furniture to the walls and prepare an emergency bag. During the shaking, Drop, Cover and Hold On, and don't run outside until it stops.
Bilim insanları bir depremin tam olarak ne zaman olacağını öngöremez, bu yüzden hazırlık çok önemli. Sağlam binalar hayat kurtarır. Evde ağır mobilyaları duvarlara sabitle ve bir acil durum çantası hazırla. Sarsıntı sırasında Çök, Kapan, Tutun ve sarsıntı durana kadar dışarı koşma.
Gramer ipucu
not … until
not … until: “… -e kadar …-me”, yani ancak o olunca yap.
Metinden:
don't run outside until it stops
Başka örnekler:
- Don't start until I tell you.Ben söyleyene kadar başlama.
- We didn't leave until midnight.Gece yarısına kadar ayrılmadık.
Bu metnin kelimeleri
- crack isim yarık, çatlak There's a crack in the wall.
- fault isim fay The city is built on a fault.
- energy isim enerji Solar energy is clean.
- release fiil salıvermek, açığa çıkarmak The factory released smoke into the air.
- squeeze fiil sıkıştırmak, sıkmak Squeeze the lemon.
- predict fiil öngörmek, tahmin etmek Nobody can predict the future.
- preparation isim hazırlık Good preparation is important for exams.
- magnitude isim büyüklük (deprem) The earthquake had a magnitude of 6.2.
Anladın mı? Mini quiz
-
How fast do tectonic plates move?
Tırnakların uzadığı hızda.
-
What holds the plates together along a fault?
Sürtünme.
-
How much more energy does each step on the magnitude scale mean?
Yaklaşık 32 kat.
-
What should you NOT do during the shaking?
Dışarı koşmak.
Level 3 · İleri · B2
Altı çizili kelimelere dokun!
Earthquakes are a direct expression of the restless geology beneath our feet. The Earth's is divided into tectonic plates that drift by a few centimetres a year, and along their boundaries, faults accumulate as friction prevents the rocks from sliding freely. When that strain exceeds the strength of the rock, the fault , releasing energy that may have built up over centuries in a matter of seconds.
Depremler ayaklarımızın altındaki huzursuz jeolojinin doğrudan bir ifadesidir. Dünya'nın taş küresi yılda birkaç santimetre kayan tektonik levhalara bölünmüştür ve bunların sınırları boyunca faylar, sürtünme kayaların serbestçe kaymasını engellediği için gerinim biriktirir. Bu gerinim kayanın dayanımını aştığında fay kırılır ve yüzyıllar boyunca birikmiş olabilecek enerjiyi birkaç saniye içinde açığa çıkarır.
The energy radiates outward as seismic waves. Faster primary waves arrive first, followed by slower secondary waves and surface waves, which typically cause the most damage. Because magnitude scales are logarithmic, an increase of one unit corresponds to roughly 32 times more energy, which is why a magnitude 7 event is vastly more destructive than a magnitude 6.
Enerji sismik dalgalar olarak dışarıya yayılır. Önce daha hızlı birincil dalgalar gelir, ardından daha yavaş ikincil dalgalar ve genellikle en çok hasara yol açan yüzey dalgaları gelir. Büyüklük ölçekleri logaritmik olduğu için bir birimlik artış kabaca 32 kat daha fazla enerjiye karşılık gelir; 7 büyüklüğündeki bir olayın 6 büyüklüğündekinden çok daha yıkıcı olmasının nedeni budur.
Türkiye's high seismic stems from its position on the Anatolian plate, which is being pushed westward as the Arabian plate with Eurasia. Two major strike-slip systems, the North Anatolian and East Anatolian faults, accommodate much of this motion. The devastating earthquakes of February 2023 occurred on the East Anatolian Fault zone and were a tragic reminder of the risk.
Türkiye'nin yüksek deprem tehlikesi, Arap levhası Avrasya ile yakınlaştıkça batıya doğru itilen Anadolu levhası üzerindeki konumundan kaynaklanır. İki büyük doğrultu atımlı sistem, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fayları, bu hareketin büyük kısmını karşılar. Şubat 2023'teki yıkıcı depremler Doğu Anadolu Fay Zonu'nda meydana geldi ve riskin trajik bir hatırlatıcısı oldu.
Because no reliable method exists to predict the precise time of an earthquake, focuses on . Rigorous enforcement of building codes, older structures and public education are widely regarded as the most effective measures. At the individual level, securing heavy furniture, preparing an emergency kit and practising "Drop, Cover and Hold On" can make the difference between injury and safety.
Bir depremin kesin zamanını öngörmenin güvenilir bir yöntemi olmadığından, zarar azaltma çalışmaları dayanıklılığa odaklanır. Yapı yönetmeliklerinin sıkı biçimde uygulanması, eski yapıların güçlendirilmesi ve halkın eğitimi yaygın olarak en etkili önlemler kabul edilir. Bireysel düzeyde ağır mobilyaları sabitlemek, bir acil durum çantası hazırlamak ve "Çök, Kapan, Tutun" alıştırması yapmak, yaralanma ile güvende kalmak arasındaki farkı yaratabilir.
Gramer ipucu
stem from
stem from + isim: “… -den kaynaklanmak”.
Metinden:
stems from its position on the Anatolian plate
Başka örnekler:
- His problems stem from a lack of sleep.Sorunları uykusuzluktan kaynaklanıyor.
- The conflict stems from a misunderstanding.Çatışma bir yanlış anlamadan kaynaklanıyor.
Bu metnin kelimeleri
- lithosphere isim taş küre, litosfer The lithosphere includes the crust.
- strain isim gerinim, gerilme The bridge is under great strain.
- rupture fiil kırılmak, yırtılmak The pipe ruptured in the cold.
- hazard isim tehlike Ice on the road is a hazard.
- converge fiil yaklaşmak, birleşmek The two roads converge here.
- mitigation isim zarar azaltma, hafifletme Flood mitigation is expensive.
- resilience isim dayanıklılık The city showed great resilience.
- retrofitting isim (binayı) güçlendirme Retrofitting old schools saves lives.
Anladın mı? Mini quiz
-
When does a fault rupture?
Gerinim kayanın dayanımını aştığında.
-
Which waves typically cause the most damage?
Yüzey dalgaları.
-
Why is the Anatolian plate pushed westward?
Arap levhası Avrasya ile yakınlaşıyor.
-
What does mitigation focus on?
Dayanıklılık.