Bilim & Doğa · Metin 113

How Does Lightning Happen?

Yıldırım nasıl oluşur?

Bulutların içindeki buz parçacıkları nasıl dev bir elektrik kıvılcımı yaratıyor? Gök gürültüsünün nedeni ve fırtınada güvende kalmanın yolları.

How Does Lightning Happen? metninin kapak görseli

Bir yıldırım çakışı (temsilî görsel) · Fotoğraf: Rollingskyphoto · CC BY 4.0

Level 1 · Başlangıç · A1–A2

83 kelime · ~1 dk okuma

Altı çizili kelimelere dokun!

is a giant electric in the sky. It happens in big, dark clouds.

Yıldırım gökyüzünde dev bir elektrik kıvılcımı. Büyük, kara fırtına bulutlarında oluşur.

Inside these clouds, there are small pieces of . They move up and down and hit each other. This makes .

Bu bulutların içinde küçük buz parçaları var. Yukarı aşağı hareket edip birbirlerine çarpıyorlar. Bu da elektrik oluşturuyor.

Lightning is very , hotter than the surface of the Sun! It heats the air very fast, and the air makes a big noise. That noise is .

Yıldırım çok sıcak, Güneş'in yüzeyinden bile daha sıcak! Havayı çok hızlı ısıtıyor ve hava büyük bir ses çıkarıyor. O ses gök gürültüsü.

In a storm, go inside a building or a car. Don't stand under a tall tree. Stay !

Fırtınada bir binaya ya da arabaya gir. Uzun bir ağacın altında durma. Güvende kal!

Gramer ipucu

hotter than

Kısa sıfatlarda karşılaştırma: sıfat + -er + than. hot → hotter (sessiz harf ikilenir).

Metinden:

hotter than the surface of the Sun

Başka örnekler:

  • Today is hotter than yesterday.Bugün dünden daha sıcak.
  • My bag is bigger than yours.Çantam seninkinden daha büyük.

Bu metnin kelimeleri

  • lightning isim yıldırım, şimşek Lightning hit the old tree.
  • storm isim fırtına There was a big storm last night.
  • ice isim buz Do you want ice in your drink?
  • electricity isim elektrik The village has no electricity.
  • hot sıfat sıcak The soup is very hot.
  • thunder isim gök gürültüsü The dog is afraid of thunder.
  • safe sıfat güvende, güvenli Is this street safe at night?
  • spark isim kıvılcım A spark started the fire.

Anladın mı? Mini quiz

  1. What is lightning?

  2. What moves up and down inside storm clouds?

  3. What is thunder?

  4. Where should you NOT stand in a storm?

Level 2 · Orta · B1

171 kelime · ~1 dk okuma

Altı çizili kelimelere dokun!

Every second, lightning somewhere on Earth around 40 to 50 times. Each flash is a huge spark of electricity, and it all starts inside tall storm clouds called cumulonimbus clouds.

Her saniye Dünya'nın bir yerinde yaklaşık 40 ila 50 kez yıldırım düşüyor. Her çakış devasa bir elektrik kıvılcımı ve hepsi kümülonimbus denen yüksek fırtına bulutlarının içinde başlıyor.

Inside these clouds, strong winds carry water drops and tiny ice up, while heavier balls of soft ice fall down. When they , they exchange electric . The top of the cloud becomes positive and the lower part becomes negative.

Bu bulutların içinde güçlü rüzgârlar su damlacıklarını ve minik buz kristallerini yukarı taşırken daha ağır yumuşak buz topları aşağı düşüyor. Çarpıştıklarında elektrik yükü alışverişi yapıyorlar. Bulutun üst kısmı pozitif, alt kısmı negatif yüklü hâle geliyor.

When the difference becomes too big, electricity jumps, inside the cloud, between clouds, or down to the ground. The flash heats the air to around 30,000°C in a of a second. The air so suddenly that it creates a , and we hear it as thunder.

Fark çok büyüdüğünde elektrik sıçrıyor: bulutun içinde, bulutlar arasında ya da yere doğru. Çakış havayı saniyenin çok küçük bir kesrinde yaklaşık 30.000°C'ye ısıtıyor. Hava o kadar ani genleşiyor ki bir şok dalgası oluşuyor ve biz onu gök gürültüsü olarak duyuyoruz.

Light travels much faster than sound, so we see the flash first. Count the seconds until you hear the thunder and divide by three: that's roughly the in kilometres. Experts have a simple rule: "When thunder roars, go indoors." If you can hear it, you are close enough to be struck.

Işık sesten çok daha hızlı yol alır, bu yüzden önce çakışı görürüz. Gök gürültüsünü duyana kadar geçen saniyeleri say ve üçe böl: Bu, kabaca kilometre cinsinden uzaklık. Uzmanların basit bir kuralı var: "Gök gürlediğinde içeri gir." Duyabiliyorsan, yıldırım çarpabilecek kadar yakınsın.

Gramer ipucu

so + zarf + that

so + zarf/sıfat + that: “o kadar … ki”. Sonucu bildirir.

Metinden:

The air expands so suddenly that it creates a shock wave

Başka örnekler:

  • He spoke so quickly that I didn't understand.O kadar hızlı konuştu ki anlamadım.
  • It rained so heavily that the roads flooded.O kadar şiddetli yağdı ki yolları su bastı.

Bu metnin kelimeleri

  • strike (struck) fiil çarpmak, düşmek (yıldırım) The house was struck by lightning.
  • crystal isim kristal Snowflakes are ice crystals.
  • collide fiil çarpışmak Two cars collided on the bridge.
  • charge isim (elektrik) yük Electrons have a negative charge.
  • expand fiil genleşmek, genişlemek Metal expands when it gets hot.
  • shock wave isim şok dalgası The explosion sent out a shock wave.
  • distance isim mesafe, uzaklık What's the distance to the airport?
  • fraction isim kesir, çok küçük parça It happened in a fraction of a second.

Anladın mı? Mini quiz

  1. How often does lightning strike on Earth?

  2. What happens when ice particles collide?

  3. Why do we hear thunder?

  4. How can you estimate the distance of a storm?

Level 3 · İleri · B2

258 kelime · ~2 dk okuma

Altı çizili kelimelere dokun!

Lightning is among the most familiar of natural phenomena, yet some details of how it begins remain a subject of active research. What is well established is the broad picture: within a mature thunderstorm cloud, updrafts drive a constant churn of water droplets, small ice crystals and soft pellets of ice known as graupel, and their separate electric charge.

Yıldırım en tanıdık doğa olaylarından biri, ancak nasıl başladığına dair bazı ayrıntılar hâlâ aktif bir araştırma konusu. Kesin olarak bilinen genel tablo şu: Olgunlaşmış bir fırtına bulutunun içinde, türbülanslı yükselen hava akımları su damlacıklarını, küçük buz kristallerini ve graupel denen yumuşak buz topaklarını sürekli çalkalar ve bunların çarpışmaları elektrik yükünü ayırır.

Lighter crystals, carried upward, tend to acquire positive charge, while the heavier graupel, sinking toward the middle of the cloud, becomes predominantly negative. As this grows, the electric field becomes strong enough to overcome air's natural resistance. A faint, branching channel called a stepped leader works its way downward, and when it meets an upward from the ground, the circuit is complete and a return stroke races up the channel.

Yukarı taşınan daha hafif kristaller pozitif yük kazanma eğilimindeyken, bulutun ortasına doğru çöken daha ağır graupel ağırlıklı olarak negatif yüklenir. Bu ayrışma büyüdükçe elektrik alanı, havanın doğal direncini aşacak kadar güçlenir. Basamaklı öncü denen soluk, dallanan bir kanal aşağı doğru ilerler ve yerden yükselen bir akıntıyla buluştuğunda devre tamamlanır ve parlak bir dönüş vuruşu kanal boyunca yukarı hızla yükselir.

That return stroke heats the air in the channel to roughly 30,000°C, several times hotter than the surface of the Sun, within microseconds. The resulting rapid expansion generates a shock wave that into the rumble of thunder. Because light reaches us almost instantly while sound travels at about a third of a kilometre per second, the delay between flash and thunder offers a rough of distance.

Bu dönüş vuruşu kanaldaki havayı mikrosaniyeler içinde yaklaşık 30.000°C'ye, yani Güneş'in yüzeyinden birkaç kat daha sıcak bir dereceye ısıtır. Ortaya çıkan hızlı genleşme, gök gürültüsünün gürlemesine dönüşen bir şok dalgası üretir. Işık bize neredeyse anında ulaşırken ses saniyede yaklaşık üçte bir kilometre hızla yol aldığı için, çakış ile gök gürültüsü arasındaki gecikme mesafenin kabaca bir ölçüsünü verir.

Safety advice follows directly from the physics. Lightning can strike several kilometres from the core of a storm, so if thunder is audible, one is within range. Enclosed buildings and hard-topped vehicles offer genuine protection, whereas open fields, hilltops and isolated trees are , since lightning tends to seek the most prominent route to the ground.

Güvenlik önerileri doğrudan fizikten çıkar. Yıldırım bir fırtınanın merkezinden birkaç kilometre uzağa düşebilir; bu yüzden gök gürültüsü duyuluyorsa menzil içindesiniz demektir. Kapalı binalar ve sert tavanlı araçlar gerçek bir koruma sağlarken açık araziler, tepeler ve tek başına duran ağaçlar tehlikelidir, çünkü yıldırım yere ulaşmak için en belirgin yolu arama eğilimindedir.

Gramer ipucu

whereas

whereas: “oysa, -ken”. İki yan cümle arasındaki zıtlığı gösterir.

Metinden:

whereas open fields, hilltops and isolated trees are hazardous

Başka örnekler:

  • I like tea, whereas my wife prefers coffee.Ben çay severim, oysa karım kahveyi tercih eder.
  • Some are rich, whereas others are poor.Bazıları zenginken diğerleri yoksul.

Bu metnin kelimeleri

  • turbulent sıfat türbülanslı, çalkantılı The flight was turbulent.
  • collision isim çarpışma Nobody was hurt in the collision.
  • separation isim ayrılma, ayrışma The separation of the two groups took hours.
  • streamer isim akıntı, (yıldırımda) yükselen kanal A streamer rose from the top of the tower.
  • brilliant sıfat parlak, göz kamaştırıcı The sky was a brilliant blue.
  • decay fiil sönümlenmek, bozulmak The sound slowly decayed.
  • gauge isim ölçü, gösterge Sales are a good gauge of success.
  • hazardous sıfat tehlikeli The roads are hazardous in winter.

Anladın mı? Mini quiz

  1. What separates electric charge in a thunderstorm cloud?

  2. Which part usually becomes negative?

  3. How hot does the return stroke make the air?

  4. Why are isolated trees hazardous?

Tüm okumalar