Bilim & Doğa · Metin 23
Why Do We Get Goosebumps?
Tüylerimiz neden diken diken olur?
Soğukta, korkunca ya da güzel bir şarkı dinlerken tüylerimiz neden diken diken olur? Atalarımızdan kalan küçük bir refleks.
Level 1 · Başlangıç · A1–A2
Metni dinle
Altı çizili kelimelere dokun!
Look at your when you are very . You can see small bumps on your skin. In English, we call them !
Çok üşüdüğünde koluna bak. Derinde küçük kabarcıklar görebilirsin. İngilizcede bunlara “goosebumps” (tüylerin diken diken olması) deriz!
Why do they happen? Under your skin, there are tiny muscles. When you are cold, they pull, and the little on your arm .
Neden olur? Derinin altında minicik kaslar vardır. Üşüdüğünde bu kaslar kasılır ve kolundaki küçük tüyler dikleşir.
Many have a lot of hair. When their hair stands up, they stay warm. They also look bigger. Humans don't have much hair now, but our bodies still do it.
Pek çok hayvanın bol tüyü vardır. Tüyleri dikleştiğinde sıcak kalırlar. Ayrıca daha büyük görünürler. İnsanların artık çok tüyü yok ama vücudumuz bunu hâlâ yapıyor.
You can get goosebumps when you watch a film, too. Some people get them when they listen to beautiful music. How do you when you get goosebumps?
Korkunç bir film izlerken de tüylerin diken diken olabilir. Bazı insanlarınki güzel bir müzik dinlerken diken diken olur. Tüylerin diken diken olduğunda ne hissediyorsun?
Gramer ipucu
look / feel + sıfat
look, feel, sound, taste gibi fiillerden sonra zarf değil sıfat gelir: look happy (happily değil).
Metinden:
They also look bigger.
Başka örnekler:
- You look tired.Yorgun görünüyorsun.
- The soup tastes good.Çorbanın tadı güzel.
Bu metnin kelimeleri
- arm isim kol My arm hurts.
- cold sıfat üşümüş, soğuk I'm cold. Close the window!
- goosebumps isim tüylerin diken diken olması This song gives me goosebumps.
- hair isim (vücut) tüy, saç Cats have soft hair.
- stand up öbek fiil dikleşmek, ayağa kalkmak The hair on my arms stood up.
- animal isim hayvan What is your favourite animal?
- scary sıfat korkunç, korkutucu This film is very scary.
- feel fiil hissetmek How do you feel today?
Anladın mı? Mini quiz
-
When can you see goosebumps on your arm?
“Look at your arm when you are very cold.” Çok üşüdüğünde.
-
What happens to the little hairs on your arm?
“The little hairs on your arm stand up.” Tüyler dikleşiyor.
-
Why is it useful for animals when their hair stands up?
Sıcak kalıyorlar ve daha büyük görünüyorlar.
-
When else can people get goosebumps?
Korkunç bir film izlerken ya da güzel bir müzik dinlerken.
Level 2 · Orta · B1
Metni dinle
Altı çizili kelimelere dokun!
Goosebumps appear when tiny muscles at the base of each hair . As the muscles tighten, they pull the hair upright and push up the skin around it, creating the familiar bumps.
Tüylerin diken diken olması, her tüyün dibindeki minicik kaslar kasıldığında ortaya çıkar. Kaslar gerildikçe tüyü dik konuma çeker ve etrafındaki deriyi yukarı iter; böylece tanıdık kabarcıklar oluşur.
For animals with thick fur, this is very useful. Raised fur a of warm air close to the body. It can also make an animal look bigger when it faces a – think of a frightened cat with its fur standing on end.
Kalın kürklü hayvanlar için bu çok yararlıdır. Kabaran kürk, vücuda yakın sıcak bir hava tabakasını hapseder. Ayrıca bir tehditle karşılaştığında hayvanı daha büyük gösterebilir – tüyleri diken diken olmuş korkmuş bir kediyi düşünün.
Humans lost most of their body hair long ago, so goosebumps don't keep us warm any more. Scientists see them as a from our hairier : the system still works, even though it no longer does much.
İnsanlar vücut tüylerinin çoğunu uzun zaman önce kaybetti, bu yüzden tüylerimizin diken diken olması artık bizi ısıtmıyor. Bilim insanları bunu daha tüylü atalarımızdan kalma bir kalıntı olarak görüyor: sistem artık pek bir işe yaramasa da hâlâ çalışıyor.
Interestingly, goosebumps aren't only about cold or fear. Many people get them during strong , such as when they hear a powerful song or watch a moving film. Researchers think these feelings activate the same part of the nervous system.
İlginçtir ki tüylerin diken diken olması sadece soğuk ya da korkuyla ilgili değildir. Pek çok insan güçlü duygular sırasında da bunu yaşar; örneğin etkileyici bir şarkı duyduğunda ya da dokunaklı bir film izlediğinde. Araştırmacılar bu yoğun duyguların sinir sisteminin aynı bölümünü harekete geçirdiğini düşünüyor.
Gramer ipucu
not … any more: artık … değil
Olumsuz cümlede any more, “artık” demektir. Geçmişte olan bir durumun bittiğini anlatır.
Metinden:
so goosebumps don't keep us warm any more
Başka örnekler:
- I don't live there any more.Artık orada yaşamıyorum.
- She doesn't call me any more.Artık beni aramıyor.
Bu metnin kelimeleri
- contract fiil kasılmak Your heart contracts and relaxes.
- trap fiil hapsetmek, tutmak Wool traps heat.
- layer isim tabaka, katman Wear a few layers in winter.
- threat isim tehdit The dog saw the cat as a threat.
- leftover isim kalıntı, artık This habit is a leftover from my childhood.
- ancestor isim ata Our ancestors lived in caves.
- emotion isim duygu Music can create strong emotions.
- intense sıfat yoğun, şiddetli I felt an intense joy.
Anladın mı? Mini quiz
-
What makes the hair stand upright?
Her tüyün dibindeki minicik kaslar kasılıyor.
-
How does raised fur help animals stay warm?
Kabaran kürk vücuda yakın sıcak bir hava tabakasını hapsediyor.
-
How do scientists see human goosebumps?
Daha tüylü atalarımızdan kalma bir kalıntı.
-
According to the text, what else can cause goosebumps?
Güçlü duygular, örneğin etkileyici bir şarkı.
Level 3 · İleri · B2
Metni dinle
Altı çizili kelimelere dokun!
Goosebumps are one of the clearest examples of a response – a reaction that once served an obvious purpose but is now largely . They are triggered by the , the same network that prepares the body for “fight or flight”.
Tüylerin diken diken olması, körelmiş bir tepkinin en açık örneklerinden biridir – bir zamanlar belirgin bir amaca hizmet etmiş ama artık büyük ölçüde gereksiz hâle gelmiş bir tepki. Bu tepkiyi, vücudu “savaş ya da kaç”a hazırlayan ağ olan sempatik sinir sistemi tetikler.
In furry mammals, the reflex has two useful effects. Raising the fur improves by trapping warm air, and it makes an animal appear larger, which may help to a rival or predator. In humans, whose body hair is sparse, neither benefit amounts to much.
Kürklü memelilerde bu refleksin iki yararlı etkisi vardır. Kürkü kabartmak sıcak havayı hapsederek yalıtımı artırır ve hayvanı daha büyük gösterir; bu da bir rakibin ya da yırtıcının gözünü korkutmaya yardım edebilir. Vücut tüyleri seyrek olan insanlarda ise bu yararların hiçbiri pek bir şey ifade etmez.
Yet goosebumps have found a surprising second life in our emotional experience. Many people report a shiver of pleasure – sometimes called – when a piece of music reaches a climax, a speech moves them or a film scene strikes a chord.
Yine de tüylerin diken diken olması duygusal deneyimlerimizde şaşırtıcı bir ikinci hayat bulmuştur. Pek çok insan, bir müzik parçası doruğa ulaştığında, bir konuşma onları etkilediğinde ya da bir film sahnesi bir yerlerine dokunduğunda bir haz ürpertisi – bazen “frisson” denir – yaşadığını anlatır.
Why art should a reaction designed for cold and danger is still debated. One idea is that unexpected or deeply moving moments briefly put the body on alert, and the old reflex comes along for the ride. Whatever the cause, it means our oldest survival mechanisms are tangled up with our most experiences.
Sanatın neden soğuk ve tehlike için tasarlanmış bir tepkiyi uyandırdığı hâlâ tartışılıyor. Bir fikre göre beklenmedik ya da derinden etkileyen anlar vücudu kısa süreliğine alarma geçirir ve eski refleks de onlara eşlik eder. Nedeni ne olursa olsun bu, en eski hayatta kalma mekanizmalarımızın en estetik deneyimlerimizle iç içe geçtiği anlamına geliyor.
Gramer ipucu
… is that …: şu ki
Bir fikri ya da sorunu anlatırken be fiilinden sonra that ile yeni bir cümle başlatabilirsin: “Fikir şu ki …”.
Metinden:
One idea is that unexpected or deeply moving moments briefly put the body on alert
Başka örnekler:
- The problem is that I have no time.Sorun şu ki vaktim yok.
- My plan is that we leave at eight.Planım şu ki saat sekizde çıkıyoruz.
Bu metnin kelimeleri
- vestigial sıfat körelmiş, işlevini yitirmiş The appendix is often called a vestigial organ.
- redundant sıfat gereksiz, fazlalık This sentence is redundant.
- sympathetic nervous system kalıp sempatik sinir sistemi The sympathetic nervous system raises your heart rate.
- insulation isim yalıtım Good insulation keeps the house warm.
- intimidate fiil gözünü korkutmak, yıldırmak He tried to intimidate the other players.
- frisson isim (heyecan ya da haz) ürpertisi I felt a frisson of excitement.
- evoke fiil uyandırmak, çağrıştırmak The smell evoked memories of my childhood.
- aesthetic sıfat estetik Art gives us aesthetic pleasure.
Anladın mı? Mini quiz
-
Why are goosebumps called “vestigial”?
Bir zamanlar belirgin bir işlevleri vardı, artık büyük ölçüde gereksizler.
-
Which system triggers goosebumps?
“Triggered by the sympathetic nervous system.”
-
What is “frisson”?
Etkileyici anlarda hissedilen haz ürpertisi.
-
What is one idea for why art causes goosebumps?
Derinden etkileyen anlar vücudu kısa süreliğine alarma geçiriyor.